Ερωτήματα έρευνας

 

I. Εθνογραφικές καταγραφές

Η προτεινόμενη έρευνα στοχεύει να προχωρήσει πέρα από την ήδη υπάρχουσα ανθρωπολογική καταγραφή και να προσφέρει μια λεπτομερή εθνογραφία που θα:

  • καλύψει την ιστορία της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής στην Ελλάδα από τη γέννηση του πρώτου παιδιού το 1983 μέχρι σήμερα
  • θα εξετάσει μετατοπίσεις και μετασχηματισμούς στα νοήματα και τις έννοιες της συγγένειας, της οικογένειας, της σχέσης, του εαυτού, της κληρονομιάς
  • θα εστιάσει στις παραμέτρους του φύλου, της ηλικίας, της σεξουαλικότητας, της θρησκείας, της εθνικότητας με αναφορά στην υποβοηθούμενη αναπαραγωγή και θα εξετάσει περιπτώσεις “διαστρωματωμένης αναπαραγωγής”
  • θα ασχοληθεί με τη σημασία της τεχνολογίας, τον ρόλο των ειδικών και τη σύνδεση κοινωνικών και τεχνολογικών πλαισίων
  • θα ασχοληθεί με οικονομικές παραμέτρους

ΙΙ. Ανθρωπολογία, δίκαιο, γλώσσα και αναπαραγωγή

Στο πλαίσιο αυτής της έρευνας σκοπεύουμε να δουλέψουμε πάνω στη σχέση ανθρωπολογίας και δίκαιου και να εξετάσουμε πιο προσεκτικά:

  • τις πολιτικές της αναπαραγωγής και τους εγκλεισμούς/αποκλεισμούς με όρους ηλικίας, φύλου, σεξουαλικότητας, θρησκείας
  • τους κοινωνικούς μηχανισμούς, συχνά αδιόρατους, που οδηγούν στον αποκλεισμό των υπογόνιμων πολιτών –κυρίως των γυναικών- και τις επιπτώσεις αυτών στη δημόσια σφαίρα
  • το λόγο περί ανθρωπίνων δικαιωμάτων και τα νομικά πλαίσια που ορίζουν ποιοι νομιμοποιούνται να είναι γονείς και ποιοί όχι
  • τη κοινωνικά κατασκευασμένη αξία να έχει κανείς “παιδιά από το δικό του γενετικό υλικό” και πως αυτό εξυπηρετείται από το νομικό πλαίσιο (σύγκριση της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής με την υιοθεσία)
  • την οικονομική ανάλυση του νομικού πλαισίου που είναι περισσότερο επιτρεπτικό απέναντι στην υποβοηθούμενη αναπαραγωγή σε σχέση με την υιοθεσία
  • την ιατρικοποίηση της σύλληψης ως ταυτόχρονα ευκαιρία και απειλή για τη προσωπική αυτονομία
  • τους τρόπους με τους οποίους η αναπαραγωγική “ελευθερία” ως απόδειξη της προσωπικής αυτονομίας μετασχηματίζεται σε “δικαίωμα” στην υποβοηθούμενη αναπαραγωγή

Ένας δεύτερος άξονας αυτής της διεπιστημονικής προσέγγισης θα συνδυάσει τη διερεύνηση σε ανθρωπολογία, δίκαι και κοινωνιογλωσσολογία για να εξετάσει:

  • την ορολογία της συγγένειας στα νομικά κείμενα
  • τις μετατοπίσεις και τους μετασχηματισμούς νοημάτων στα νομικά κείμενα
  • τις κοινωνιογλωσσολογικές εκφράσεις της συγγένειας και της γονεϊκότητας
  • τους όρους αποκλεισμούς/εγκλεισμού με αναφορά στη συγγένεια και την αναπαραγωγή

ΙΙΙ. Συγκριτικές προσεγγίσεις

Η παρούσα έρευνα υιοθετεί μια συγκριτική προσέγγιση για να εξετάσει τα ευρήματα της ελληνικής περίπτωσης με παρόμοιες έρευνες που διεξάγονται σε γειτονικές ευρωπαϊκές και μη ευρωπαϊκές χώρες. Εξαιτίας της σημασίας των διαφορετικών νομικών πλαισίων που οδηγούν σε «δια-συνοριακή αναπαραγωγική μετακίνηση» ανάμεσα στις ευρωπαϊκές χώρες, η σύγκριση των ευρωπαικών κρατών με τους μη Ευρωπαίους γείτονές τους έχει παραμεληθεί μέχρι τώρα. Στα πλαίσια αυτής της έρευνας σκοπεύουμε να συνεργαστούμε με ερευνητές που εργάζονται πάνω σε ζητήματα υποβοηθούμενης αναπαραγωγής στην Ισπανία, την Ιταλία, τη Βουλγαρία, τη Τουρκία, τη Κύπρο και το Λίβανο.

Οι παραπάνω χώρες επιλέχτηκαν στη βάση:

  1. του νομικού τους πλαισίου («περιοριστικό», «επιτρεπτικό»),
  2. θρησκευτικών αντιλήψεων (Χριστιανοί Ορθόδοξοι, Καθολικοί, Μουσουλμάνοι),
  3. την απόστασή τους από τα ελληνικά σύνορα (η Ιταλία, η Βουλγαρία, η Τουρκία και η Κύπρος είναι γείτονες της Ελλάδας).

Πιο αναλυτικά, οι χώρες αυτές επιλέχτηκαν γιατί: η Ισπανία έχει ένα από τα περισσότερο «επιτρεπτικά» νομικά πλαίσια για την υποβοηθούμενη αναπαραγωγή στην Ευρώπη –παρόμοιο με το ελληνικό- και θεωρείται όπως και η Ελλάδα «αναπαραγωγικός παράδεισος» για όσες/ους ενδιαφέρονται για δωρεά γεννετικού υλικού και παρένθετης μητρότητας. Η Ιταλία και η Βουλγαρία είναι γείτονες της Ελλάδας και οι κάτοικοι των δύο αυτών χωρών συχνά επισκέπτονται ελληνικά αναπαραγωγικά ιατρικά κέντρα και κλινικές.Η Τουρκία είναι, επίσης, γειτονική χώρα αλλά με σημαντικές διαφορές με αναφορά στη θρησκεία, ενώη η Κύπρος είναι συγκρίσιμη με την Ελλάδα όχι μόνο με όρους θρησκείας αλλά και με όρους γλώσσας και εννοιολόγησης της συγγένειας, της οικογένειας και της αναπαραγωγής. Τέλος, ο Λίβανος, που έχει προσελκύσει το ενδιαφέρον των ανθρωπολόγων που ασχολούνται με την αναπαραγωγή, αποτελεί μια πρόκληση για τον ερευνητή εξαιτίας της πολλαπλότητας των θρησκευτικών αντιλήψεων και πρακτικών και την «προοδευτική» του πολιτική σε θέματα υποβοηθούμενης αναπαραγωγής σε σύγκριση με τις άλλες χώρες της Μέσης Ανατολής.