Παρουσίαση εργαστηρίου

 

Οι εξελίξεις στο πεδίο της αναπαραγωγικής τεχνολογίας και οι μεταβολές που έχουν συντελεστεί στο ευρύτερο κοινωνικό και νομικό πλαίσιο, έχουν σε μεγάλο βαθμό αλλάξει τις μορφές της οικογένειας και της συγγένειας, δημιουργώντας «νέες» μονάδες ανάλυσης όπως, για παράδειγμα, τις μονογονεϊκές οικογένειες, τους ομόφυλους γονείς, τις υποκατάστατες μητέρες. Σύγχρονα ρεύματα της ανθρωπολογίας ανταποκρίνονται στην υπό διαμόρφωση νέα αυτή πραγματικότητα, προσεγγίζοντας την οικογένεια και τη συγγένεια ως κοινωνικούς θεσμούς, τους δε ρόλους και δεσμούς των μελών τους ως φαινόμενα βιοπολιτισμικής υφής. Mέσα από αυτό το πρίσμα, η οικογένεια και η συγγένεια, η γονεϊκότητα, η παιδική ηλικία, όπως και πολλές άλλες κοινωνικές σχέσεις που άπτονται της ανθρώπινης αναπαραγωγής, αναδεικνύονται σε ρευστά δομικά μορφώματα, πολύ διαφορετικά από τα παραδοσιακά σχήματα που ορίζονταν ως επί το πλείστον με όρους αμιγώς βιολογικούς. Την περίοδο αυτή το Εργαστήριο υποστηρίζει ερευνητικές δραστηριότητες στα ακόλουθα πεδία:

  • οικογένεια, αναπαραγωγή και υγεία,
  • οικογένεια, κοινωνική ευπάθεια και μετανάστευση (πρόσφυγες), και
  • ανθρωπολογία της παιδικής ηλικίας.

Mεταξύ των θεμάτων που είναι αντικείμενα έρευνας σε μεταπτυχιακό επίπεδο (διπλωματικές εργασίες και διδακτορικές διατριβές) συγκαταλέγονται:

  • μητρότητα στη φυλακή (Ελλάδα),
  • η νέα γενετική και γνωστικές κατασκευές που αφορούν την αρρώστια και τη συγγένεια (η περίπτωση της θαλασσαιμίας),
  • η παιδική φιλία και η ένταξη των παιδιών σε ομάδες
  • τοκετός, τεχνολογία και αποικιοποίηση του γυναικείου σώματος,
  • τα παιδιά ως δρώντα κοινωνικά υποκείμενα στα πρώτα χρόνια της δημοτικής εκπαίδευσης,
  • οικογένειες πολιτικών προσφύγων, βία και ιατρική περίθαλψη,
  • σώμα, σεξουαλικότητα και η ιδιότητα του πολίτη

Ερευνητικά προγράμματα

Ι. 1/9/2006 – 31/01/2011 «Υποβοηθούμενη αναπαραγωγή και γονεϊκότητα στην Ελλάδα. Ανθρωπολογικές προσεγγίσεις του φύλου, της συγγένειας και της βιοεξουσίας», Εργαστήριο Μελετών Οικογένειας και Συγγένειας, Τμήμα Κοινωνικής Ανθρωπολογίας και Ιστορίας, Πανεπιστήμιο Αιγαίου, χρηματοδότηση στο πλαίσιο των Επιδοτούμενων Ερευνητικών Προγραμμάτων, Επιτροπή Ερευνών, Πανεπιστήμιο Αιγαίου (5.000 ευρώ).

Επιστημονική Υπεύθυνη: Βενετία Καντσά, Λέκτορας

Ερευνητική ομάδα: Ντιάννα Τράκα – Αναπληρώτρια Καθηγήτρια, Έφη Καρβέλη – μεταπτυχιακή φοιτήτρια, Μαρία Κοράκη – μεταπτυχιακή φοιτήτρια, Ουρανία Τσουκαλά – μεταπτυχιακή φοιτήτρια (όλα τα μέλη της ομάδας ανήκουν στο Τμήμα Κοινωνικής Ανθρωπολογίας και Ιστορίας, Πανεπιστήμιο Αιγαίου)

ΙΙ. 26/9/2013 – 25/9/2015 «(Υπο)γόνιμοι πολίτες: Αντιλήψεις, πρακτικές, πολιτικές και τεχνολογίες της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής στην Ελλάδα. Μια διεπιστημονική και συγκριτική προσέγγιση», Εργαστήριο Μελετών Οικογένειας και Συγγένειας, Τμήμα Κοινωνικής Ανθρωπολογίας και Ιστορίας, Πανεπιστήμιο Αιγαίου, στο πλαίσιο της «Αριστείας» που συγχρηματοδοτείται από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο και τη Γενική Γραμματεία Έρευνας και Τεχνολογίας. (395.000 ευρώ).

Επιστημονική Υπεύθυνη: Βενετία Καντσά, Επίκουρη Καθηγήτρια

Ερευνητική Ομάδα: Ντιάννα Τράκα – Καθηγήτρια Πανεπιστήμιο Αιγαίου, Κώστας Κανάκης – Επίκουρος Καθηγητής Πανεπιστήμιο Αιγαίου, Χρίστος Μπέλλας – Επίκουρος Καθηγητής Πανεπιστήμιο Αιγαίου, Λίνα Παπαδαπούλου – Επίκουρη Καθηγήτρια Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, Jeanette Edwards – Καθηγήτρια University of Manchester UK, Eugenia Georges – Καθηγήτρια Rice University USA, Heather Paxson – Αναπληρώτρια Καθηγήτρια MIT USA, Δέσποινα Ναζίρη – Επίκουρη Καθηγήτρια Université de Liége, Αίγλη Χατζούλη – μεταδιδακτορική φοιτήτρια, Άσπα Χαλκίδου – διδακτορική φοιτήτρια, Πηγή Καραβία – μεταπτυχιακή φοιτήτρια, Βίλυ Χατζηγιάννη – μεταπτυχιακή φοιτήτρια, Στέλλα Αράπογλου – εξωτερική συνεργάτης, Ντικράν Αλμπέρ Ματοσιάν – εξωτερικός συνεργάτης, 3 μεταδιδακτορικοί φοιτητές.

Η έρευνα έχει ως αντικείμενό της τη λεπτομερή εθνογραφική καταγραφή των εννοιών, πρακτικών, πολιτικών και τεχνολογιών της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής στην Ελλάδα, τη σύνδεσή τους με νομικά θέματα και ζητήματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων που αφορούν στην (υπο)γονιμότητα και την αναπαραγωγή, και τη σύγκριση με αντίστοιχες έρευνες που γίνονται σε γειτονικές (Ευρωπαϊκές και μη Ευρωπαϊκές) χώρες -συγκεκριμένα την Ισπανία, την Ιταλία, τη Βουλγαρία, τη Τουρκία, τη Κύπρο και το Λίβανο. Χρησιμοποιώντας ένα ευρύ φάσμα μεθόδων – ποσοτικές και ποιοτικές μεθοδολογικές προσεγγίσεις, συμμετοχική παρατήρηση, θεωρία δικτύου, και αρχειακή ανάλυση νομικών κειμένων – η διεπιστημονική αυτή έρευνα (ανθρωπολογική και νομική) εστιάζει σε τέσσερεις κύριους ερευνητικούς άξονες:

  1. διαφοροποιήσεις και μετασχηματισμοί στις έννοιες της συγγένειας, της συσχετικότητας, της γονεϊκότητας και του εαυτού στα πλαίσια κοινωνικών/τεχνολογικών μετασχηματισμών και αντιλήψεων γύρω από τη σχέση φύση/πολιτισμός/τεχνολογία,
  2. αναπαραγωγικές πρακτικές με αναφορά στο φύλο, τη σεξουαλικότητα, την ηλικία, τη θρησκεία, την εθνικότητα,
  3. πολιτικές της (υπο)γονιμότητας, η «αναπαραγωγική» ιδιότητα του πολίτη και διασυνοριακές αναπαραγωγικές πολιτικές ανάμεσα σε διαφορετικά κράτη,
  4. αναπαραγωγικές τεχνολογίες και δίκτυα σε τοπικό και διεθνές επίπεδο. Πέρα από το διεπιστημονικό της χαρακτήρα η έρευνα ενδιαφέρεται για μια συγκριτική προσέγγιση ανάμεσα σε γειτονικές χώρες οι οποίες διαφέρουν με αναφορά στη θρησκεία (χριστιανοί ορθόδοξοι, καθολικοί, μουσουλμάνοι), το νομικό πλαίσιο γύρω από την υποβοηθούμενη αναπαραγωγή, και την αναπαραγωγική τεχνολογία.

Στόχος της έρευνας είναι να προσφέρει ένα αναλυτικό πλαίσιο που θα κινείται πέρα από διαζευκτικές αποτιμήσεις που προσεγγίζουν τις πολιτικές της αναπαραγωγής είτε με αναφορά σε έναν επιτρεπτικό λόγο βασισμένο στις έννοιες της αναπαραγωγικής αυτονομίας και το δικαίωμα στην επιλογή, είτε με αναφορά σε έναν περιοριστικό λόγο που δίνει έμφαση στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια και την ηθική της πλειοψηφίας. Η προσέγγιση αυτή προυποθέτει μια επανεξέταση των συγκεκριμένων πολιτισμικών πλαισίων όπου εμφανίζονται οι λόγοι περί αναπαραγωγής, ειδικά με αναφορά στις τοπικές-παγκόσμιες ανταλλαγές και τα κοινωνικο-τεχνολογικά δίκτυα.